MuseScore 4 Erişilebilir El Kitabı 10. Bölüm

Sevgiyle merhabalar,

Değerli arkadaşlar,

Bilişim Bülteninin yeni bir sayısında daha birlikte olabilmenin mutluluğunu yaşıyoruz.

MuseScore El Kitabımızın 10. Bölümünde:

• Çalgı Ekleme,
• Çalgı Silme,
• Çalgı Değiştirme,
• Ölçü Ekleme,
• Ölçü Silme,
• Ölçü Özellikleri.

Konularına birlikte göz atacağız.

O halde, sözü daha fazla uzatmadan içeriğimize başlayalım:

27. Çalgı Ekleme

MuseScore, yeni partisyon sihirbazı aracılığıyla birden fazla çalgı ekleyebilme ve bu çalgılar için nota yazabilmemize imkan vermektedir.

Çalgı ekleme ile ilgili ayrıntılı bilgilere:

10. Yeni Partisyon Sihirbazı.

Adlı konudan erişilebilir.

Üzerinde çalışmakta olduğumuz bir esere, sonradan da enstrüman ekleyebiliyoruz.

Bu işlemi, ı harfine basarak açabileceğimiz "Çalgı ekle ve kaldır" penceresinden çok rahat bir şekilde gerçekleştirebiliyoruz.

O halde, bir örnek ile Piyano çalgısı bulunan eserimize Flüt enstrümanını da ekleyelim:

1. Piyano enstrümanın bulunduğu eseri açıyoruz.

2. I harfine basarak Çalgı ekle ve kaldır penceresini açıyoruz.

3. Ailesi, adlı listede çalgı türünü seçebiliriz. Varsayılan olarak, Tahta nefesliler seçili olduğu ve biz Flüt seçmek istediğimiz için dokunmuyoruz.

4. Bir defa Sekme tuşuna basıyor, Flüt yazıyor ve aşağı ok tuşuna basarak bulunan ilk seçeneğin üstüne geliyoruz. NVDA bize: Flüt seçili değil Do, standart konser Flütü. Diyor.

5. Enter tuşuna basarak partisyonumuza ekliyoruz.

6. Bir defa Sekme tuşuna basıyoruz. Burada: Seçilen çalgıyı partisyona ekleyin düğmesi geliyor. Biz, önceki maddede Enter ile eklediğimiz için bu düğmeye dokunmuyoruz. Eğer bu düğme üzerinde Enter basarsak aynı enstrüman tekrar eklenir.

7. Tekrar Sekme tuşuna basıyor ve Partisyonun adlı liste alanına geliyoruz.

8. Flüt çalgısını yön tuşları ile buluyor ve boşluk çubuğu ile seçili hale getiriyoruz.

9. Bir defa daha Sekme tuşuna bastığımızda: Seçilen çalgıyı aşağı taşı adlı düğmenin üzerine geliyoruz. Eğer, flüt çalgısının Piyano'nun altında olmasını istiyorsak bu düğme üzerinde Enter basabiliriz. Aksi takdirde dokunmuyoruz.

10. Tekrar Sekme tuşuna basıyor ve Tamam düğmesinin üzerine gelerek Enter ile onaylıyoruz.

Partisyon alanına döndüğümüzde:

ALT+Aşağı/Yukarı ok tuşları ile dolaştığımızda, Piyano ve Flüt dizeklerinin bulunduğunu görürüz.

Not: Partisyonun listesinde, ortada olan bir enstrüman seçilir ve sonra Sekme tuşuna basılırsa:

Seçilen çalgıyı yukarı taşı ve Seçilen çalgıyı aşağı taşı düğmeleri bulunur.

Bu düğmeler arasında: Sağ/sol yön tuşları ile geçiş yapabilir ve çalgılarımızı sıralayabiliriz.

28. Çalgı Silme:

MuseScore uygulamasında bir enstrümanı, tüm notaları, işaretleri ve dizeğiyle birlikte oldukça basit bir şekilde silebiliyoruz.

Bu işlemi iki şekilde gerçekleştirebiliyoruz.

İlk yöntemde:

Çalgıyı silmek için, "Çalgı ekle ve Kaldır" penceresini kullanıyoruz.

Şimdi, bu işi nasıl yapabileceğimize birlikte bakalım:

Biz, örnek olarak "Ey güzel Kırım, iki keman ve Vokal" adlı eseri kullanacağız.

Öncelikle, dosyamızı açıyoruz.

Adından da belli olacağı üzere, iki keman ve bir Vokal partisi bulunuyor.

Keman 1 bölümünü silelim:

1. I harfine basarak "Çalgı ekle ve Kaldır" penceresini açıyoruz.

2. Sekme tuşuna iki defa basıyor ve Partisyonun adlı liste alanına geliyoruz.

3. Aşağı/Yukarı yön tuşlarını kullanarak Keman 1 adlı enstrümanın üzerine geliyor ve boşluk çubuğu ile seçili hale getiriyoruz.

4. Delete tuşuna basarak listeden kaldırıyoruz.

5. Bir defa Sekme tuşuna basarak Tamam düğmesinin üzerine geliyor ve Enter ile onaylayarak pencereyi kapatıyoruz.

Döndüğümüz partisyon alanında:

Alt tuşuna basılı tutup, aşağı/yukarı ok tuşları ile dizekler arasında gezindiğimizde, keman 1 adlı dizeğin silinmiş olduğunu ve keman 2 ile Vokal dizeklerinin durduğunu görürüz.

İkinci ve pratik olan yol içinse:

1. Yukarıda belirttiğimiz örnek dosyamızı açıyoruz.

2. Shift+F6 tuşlarına basarak paletler işaretli adlı araç çubuğunun üzerine geliyoruz. Eğer daha önceden değiştirilmemişse varsayılan olarak paletler seçilidir.

3. Sağ ok ile Yerleşim seçim düğmesi işaretli değil dediği düğmenin üzerine geliyor ve boşluk çubuğu ile işaretli hale getiriyoruz.

4. İki defa Sekme tuşuna basarak enstrüman listesine erişiyor, aşağı/Yukarı ok tuşları ile Keman 1 çalgısının üzerine geliyor ve boşluk çubuğu ile seçili hale getiriyoruz.

5. Bir defa Shift+Sekme tuşlarına basarak Çalgı veya sistem işaretlemeleri ekleyin düğmesinin üzerine geliyor ve Sağ/Sol yön tuşlarını kullanarak Seçili Çalgıyı Kaldır adlı düğmenin üzerine geliyoruz.

6. Enter tuşuna basarak seçili çalgıyı siliyoruz.

Artık, partisyon alanına döndüğümüzde sadece Keman 2 ve Vokal seslerinin olduğunu görürüz.

Önemli notlar:

MuseScore 4.5 öncesi sürümlerde, Yerleşim düğmesi Çalgılar olarak adlandırılmaktadır.

Ayrıca, Yine önceki sürümlerde Shift+F6 yerine partisyon alanındayken Sekme tuşuna bir defa basmak Paletler, Çalgılar ve Özellikler düğmelerine erişmek için yeterli olacaktır.

29. Çalgı Değiştirme:

MuseScore uygulamasında, daha önceden yazılmış bir eserde seçilmiş olan çalgıyı farklı bir enstrüman ile değiştirebilir ve dinleyebiliriz.

Bu işlem için iki farklı yol izleyebiliyoruz.

Birinci yol, NVDA ekran okuyucu kullanıcıları için anlatılan ve biraz daha karmaşık olan yöntemdir.

İkinci yol ise, daha erişilebilir.

İki yöntemi de SATB (Soprano, Alto, Tenor, Bas) koro şablonu üzerinden bir örnekle anlatmaya çalışacağız.

O halde, ilk yol ile nasıl yapabileceğimize bakmaya başlayalım:

1. MuseScore uygulamasını açıyoruz.

2. Örnek olarak Umut isimli eseri CTRL+O tuşlarına basarak açıyoruz.

3. Shift+Sekme tuşlarına dört defa basarak Paletler seçim butonunun üzerine geliyoruz. Shift+F6 tuşlarına bir kez basarak da aynı yere gelebiliriz. Ayrıca, 4.5 öncesi sürümler kullanılıyorsa: Bir defa Sekme tuşuna basarak Paletler seçim düğmesine erişilebilir.

4. Sağ ok tuşuna basarak Yerleşim butonunun üzerine gelip Enter ile onaylıyoruz. 4.5 öncesindeki sürümlerde Yerleşim adı Çalgılar olarak geçmektedir.

5. Sekme tuşuna iki kere basıyor ve Çalgı listesine ulaşıyoruz. NVDA bize Soprano adını okuyor.

6. Bu sesin Piyano olmasını istediğimiz için sol ok tuşuna bir kez basıp Ayarlar butonunun üzerine gelip Enter ile açıyoruz.

7. NVDA+R tuşlarına basarak ekranda erişilemeyen alanlar için OCR özelliğini başlatıyoruz.

8. Sekme tuşuna bir kez basıyor ve ana partisyonda, Uzun Ad Soprano ibaresini duyuyoruz.

9. Aşağı ok tuşuna iki defa basıyor, Çalgı değiştir düğmesinin üzerine geliyor ve Enter ile onaylıyoruz. Çalgı Seç penceresi açılacaktır.

10. Ailesi listesinde Tuşlu çalgılar kategorisini seçiyor, bir defa Sekme tuşuna basarak geldiğimiz çalgı listesinden Piyanoyu seçiyor ve Enter ile onaylıyoruz.

Artık, Alto, Tenor ve Bas partileri Vokal sesiyle duyulmaya devam ederken Soprano partisi Piyano sesi ile çalınmaya başlayacaktır.

Not: Yukarıdaki anlatım, kurulumdan sonra görünüm menüsünde hiçbir değişiklik yapılmadan varsayılan haliyle anlatılmıştır.

Şimdi, daha erişilebilir olan ikinci yönteme birlikte göz atalım:

1. MuseScore uygulamasında, Umut adlı dosyayı açıyoruz.

2. CTRL+Home tuşlarına basarak dosyanın başında olduğumuzdan emin oluyor ve N harfi ile normal kipe geçiyoruz.

3. Hangi partinin sesini değiştireceksek, ALT+Yukarı/Aşağı ok tuşlarını kullanarak ilgili dizeğin üzerine geliyoruz. Örneğin, biz bir defa ALT+Aşağı ok tuşlarına basarak ikinci sırada olan Alto dizeğinin üzerine geliyoruz.

4. Her ihtimale karşı, sol ok tuşuna basarak eserin başında olduğumuzu doğruluyoruz.

5. CTRL+Shift+Sağ Ok tuşlarına basarak ilk ölçüyü seçili hale getiriyoruz.

6. Uygulama tuşuna veya Shift+F10 tuşlarına basarak içerik menüsünü açıyoruz.

7. Açılan menüden, Dizek/Ölçü özellikleri seçeneğini bulup Enter tuşuna basarak açıyoruz.

8. Ekrana gelen iletişim kutusunda, 17 defa Sekme tuşuna basıyor ve Çalgı değiştir düğmesinin üzerine gelerek Enter ile açıyoruz.

9. İstediğimiz enstrümanı seçiyoruz. Biz, Piyano seçtik. Piyano seçeneği üzerinde Enter tuşuna bastığımız anda Çalgı seçin penceresi kapanıyor ve Dizek/Ölçü özellikleri penceresine dönüyor.

10. Sekme tuşu ile Tamam düğmesinin üzerine geliyor ve Enter tuşuyla onaylıyoruz.

Artık, ana partisyon penceresine dönüyor ve eseri çaldırdığımızda Alto partisinin Piyano sesiyle çaldığını duyabiliyoruz.

Önemli Hususlar:

1. Sekme tuşuna basma sayısı eser veya MuseScore sürümüne göre farklılık gösterebilir. Önemli olan, "Çalgı Değiştir" düğmesinin bulunmasıdır.

2. Bu anlatım, MuseScore 4.5 sürümüne göre gerçekleştirilmiştir. Daha Önceki sürümleri kullananlar, yerleşim adının Çalgılar olduğunu unutmamalıdır.

3. Yine 4.5 öncesi sürümlerde: Paletler araç çubuğuna, Sekme tuşuna bir defa basılarak erişilebilir.

O nedenle, en güncel sürümü kullanmak karışıklığı önleyecektir.

30. Ölçü Ekleme:

İki ölçü arasına tek bir boş ölçü eklemek için Insert tuşuna bir defa basıyoruz.

İki ölçü arasına birden fazla ölçü eklemek için:

CTRL+Insert tuşlarına basıyor, açılan pencerede eklemek istediğimiz ölçü sayısını seçiyor ve Enter tuşuna basıyoruz.

Eserin en sonuna tek bir ölçü eklemek için CTRL+B tuşlarına basıyoruz.

Eğer sona birden fazla ölçü eklemek istiyorsak:

ALT+Shift+B tuşlarına basıyor, açılan pencerede eklemek istediğimiz ölçü sayısını seçiyor ve Enter ile onaylıyoruz.

Not: NVDA kullanıcıları, Insert tuşu NVDA Tuşu olarak ayarlı olduğu için, Insert tuşuna iki defa basarak ilgili eyleme erişebilirler.

Yeni sürümlerde: Bir ölçüyü CTRL+Shift+Sağ ok tuşları ile seçtikten sonra, Uygulama tuşu veya Shift+F10 ile açacağımız içerik menüsünden Ölçü Ekle seçeneğini de kullanarak dilediğimiz şekilde ölçüler ekleyebiliriz.

31. Ölçü Silme:

Silme işlemlerini gerçekleştirebilmek için, Escape tuşuna basarak Normal kipte olduğumuzdan emin oluyoruz.

MuseScore’da bir ölçüyü iki farklı şekilde kaldırabiliriz:

Ölçü içeriğini silmek (ölçü yerinde kalır sadece içi boşalır.)

Ölçüyü tamamen silmek (ölçü partisyon’dan kaldırılır)”

Bir ölçünün içeriğini silmek için, CTRL+Shift+Sağ veya Sol yön tuşlarından biriyle ölçüyü seçiyor ve Delete tuşuna basıyoruz.

Bu durumda ölçü içindeki bütün notalar silinmiş olur.

Lakin ölçü boş şekilde durur ve birlik sus şeklinde görülür. İçine dilediğimiz gibi nota yazabiliriz.

Bir ölçüyü yukarıda belirttiğimiz şekilde seçip bu defa CTRL+Delete tuşlarına basarsak, seçili ölçü tamamen silinir.

Örneğin, ölçü sayısı 8 ise silme işleminden sonra 7’ye düşer. Silinen ölçüden sonraki ölçüler otomatik olarak öne kayar.

CTRL+Shift tuşlarını basılı tutarak Sağ ve Sol yön tuşları ile dilediğimiz kadar ölçüyü seçebilir ve yukarıda belirttiğimiz yöntemlerle silebiliriz.

Ayrıca CTRL+A ile tüm ölçüleri seçerek, yine yukarıda belirttiğimiz yöntemlerden biriyle silme işlemini gerçekleştirebiliriz.

Not: NVDA kullanıcıları, Insert tuşuna iki defa basarak NVDA Tuşu yerine Insert tuşunu kullanabilirler.

32. Ölçü Özellikleri:

MuseScore 4 sürümünde, ölçü özelliklerine erişilebilir şekilde ulaşabiliyor ve dilediğimiz değişiklikleri yapabiliyoruz.

Örneğin: Bir ölçü içerisindeki notaların sapsız hale gelmelerini sağlayabiliyoruz. Ölçünün esneme değerini ayarlayabiliyor ve süresini de değiştirebiliyoruz.

Şöyle bir senaryo ile ölçü süresini değiştirme işlevini anlatmaya çalışalım:

Elimizde, altı ölçülük dört dörtlük bir ufak parti olduğunu varsayalım.

Biz, bu partinin dördüncü ölçüsünü üç dörtlük olarak değiştirmek istiyoruz.

O halde, nasıl yapabileceğimize birlikte bakmaya başlayalım:

1. N harfi ile normal kipe geçiyoruz.

2. CTRL+Sağ ok ile dördüncü ölçünün üzerine geliyor ve CTRL+Shift+Sağ ok tuşlarına basarak bu ölçüyü seçili hale getiriyoruz.

3. Uygulama tuşu veya Shift+F10 ile içerik menüsünü açıyoruz.

4. Yukarı ok tuşuna basarak Ölçü Özellikleri seçeneğini buluyor ve Enter ile açıyoruz.

5. Açılan Ölçü Özellikleri penceresinde, iki defa Sekme tuşuna basarak "Ölçü süresi, gerçekte 4 seçim kutusu" alanında 3 rakamını seçiyoruz. Eğer tekrar Sekme tuşuna basarsak /4 değerinin olduğu kutuyu da görebiliriz.

6. Enter tuşu ile pencereyi kapatıyoruz.

Artık, bütün ölçüler dört dörtlükken, dördüncü ölçü üç dörtlük olacaktır.

Önemli not: Ölçünün tümünün veya en azından tek bir notasının seçili hale getirilmesi önemlidir. Eğer seçili bir nota veya ölçü yoksa, içerik menüsünde "Ölçü Özellikleri" görünmeyecektir.

Değerli arkadaşlar,

Bu yazının sizlere faydalı olmasını umuyor ve hepinize erişilebilir günler diliyoruz.

Saygılarımla,

Umut KORKMAZ