NVDA Genişletilmiş Global Komutlar Eklentisi 13. Bölüm

Selam. Yazı dizimizin 13. Bölümünde birlikteyiz. Bu bölümde Yeni sürüm (15.0) tanıtımının yanı sıra  ön Plandaki Nesnenin Görünür Öğelerini Görüntüleme, Hızlı Ses Profili Değiştirme, tek el modu ve  bilgisayarı kapatma özelliklerini inceleyeceğiz.

Yeni sürüm çıktı

Nvda 2026.1 sürümüne uyumluluğu sağlamak amacıyla eklentinin 15.0.1 sürümü yayımlandı. Bu sürümdeki  yenilik ve değişiklikler şöyle açıklandı:

V15.0 (26 Şubat 2026)

NVDA 2026.1 ile uyumluluk. 2025.1 öncesi NVDA sürümleri artık desteklenmiyor.

yenilikler:

• "Eklentilerin hızlı etkinleştirilmesi" iletişim kutusunda, yalnızca etkinleştirilen veya devre dışı bırakılan eklentileri görüntüleme olanağı.
• konuşma geçmişinde tek karakterli metin kaydını önlemek için yeni seçenek.

Değişiklikler:

• NVDA 2026.1 ve sonraki sürümlerde okuma sırasında yazım hatası bildirimi ses ve konuşma için ayrı ayrı yapılandırılabilir.
• Varsayılan olarak, yazarken yazım hatalarını bildirme devre dışıdır.
• Stil sayfaları artık eklenti dokümantasyonu html dosyalarına ekleniyor.

Hata düzeltmeleri

• "Ses kontrolü" özellikleri ve "ses ayırma", aşağıdaki durumlarda düzgün çalışır (sürüm 14.1.1'de yapılan düzeltme):
  • Aynı cihazda bir uygulamanın birden fazla örneği (örneğin radioSure).
  • Aynı cihazda birden fazla ses oturumu olan bir uygulama (örneğin Foobar2000 (sürüm 14.1.2'de yapılan düzeltme)).
• "Ayarlar" penceresi artık pencere listesinde (yorumlayıcının F10 komutu) görünüyor (sürüm 14.1.2'de yapılan düzeltme).
• "Ayarlar" penceresi gibi bazı pencereler artık düzgün bir şekilde kapatılıyor (sürüm 14.1.2'de yapılan düzeltme).
• Yapılandırma korumalı bir güncelleme sırasında eklenen semboller ve kategoriler artık kaybolmuyor (sürüm 14.1.2'de yapılan düzeltme).

Geliştiriciler için

• "Utilities" klasöründen "Markdown" paketi silindi. Bu paket 2025.1 sürümünden beri NVDA'daydı.
• "Utilities" klasöründen "Pycaw" paketi silindi. Bu paket 2024.2 sürümünden beri NVDA'daydı.
• Win32Ex klasöründe yer alan ve "Pywin32" paketinin parçası olan modüller 311 sürümüne güncellendi. "Win32EX" dosyası artık NVDA tarafından kullanılan Python sürümüne (V3.11 veya 3.13) bağlıdır.
• Wasapi ve NVDA 2025.1 öncesi sürümlerle ilgili kodlar kaldırıldı.
• Mousehandler modülünün ExecuteMouseeevent yöntemi kullanılıyor.
• Python 3.13 altında Pydub hatası düzeltildi.
• Markdown veya txt2tags dosyalarını html'ye dönüştürürken, stil sayfaları artık html belgesine ekleniyor.
• Eklentinin yeni sürümünün "ne yeni" kısmını görüntülemek için, "changes.html" belgesi artık "urlopen" ile açılmıyor, geçici olarak "appData\local\temp" klasörüne kaydedilip tarayıcıda açılıyor.
• Eklenti güncellemesi için rawgit.com sitesinin kapatılması dikkate alındı.
• Eklenti güncelleme durumunu kaydetmek için pickle yerine json kullanılıyor.

NVDA API’si ile Uyumluluk:

• "Buildversion.py" modülündeki NVDA sürümü değişikliği dikkate alınıyor.
• NVDA 2026.1 tarafından sunulan, yazım hatalarını aynı anda ses ve konuşma yoluyla bildirme olanağı dikkate alınıyor.
• winUser.py modülünün user32 değişkeninin kullanımdan kaldırılması dikkate alınıyor.

Ön Plandaki Nesnenin Görünür Öğelerinin Görüntülenmesi

Eklentiyle herhangi bir pencerede, menüde, iletişim kutusunda, … kullanılabilen veya görüntülenen tüm Windows nesnelerini, tıpkı bir web sayfasında nvda+f7 bastığımızda olduğu gibi toplu olarak incelemeyi sağlayan bir özellik sunuluyor. 

Varsayılan olarak girdi hareketiyle birlikte yüklü olan bu özellik, NVDA'nın "Girdi hareketleri" iletişim kutusunun "Sistem odağı" kategorisinde yer alan iki komuttan oluşuyor.

Nvda kullanırken bulunduğumuz herhangi bir yerde nvda+b bastığımızda penceredeki her şeyin okunduğunu fark etmişsinizdir. Eklenti, bu girdi hareketini geliştirerek yeniden kullanıma sunuyor. Nvda+b tek basış normalde olduğu gibi tüm içeriği bildiriyor. Çift basış ise ön plandaki nesnenin görünür ögelerini tespit edip listeliyor. Bunun için nvda+j (komut yorumlayıcısı) ardından b kısayolunu da kullanabilirsiniz. Tabii isterseniz bu komuta ayrıca bir girdi hareketi atayabilirsiniz.

Tüm görünür ögelerin tespiti önemli bir zaman alabilir. Bu arama sırasında her iki saniyede bir sesli sinyal veriliyor. Bu arama süresini kısaltmak amacıyla bazı öğe türleri için sınırlar konulmuş:

bir tablonun maksimum satır sayısı 40, bir ağaç yapısının öğe sayısı 40, bir listenin maksimum öğe sayısı 40 olarak belirlenmiş; öğe sayısı 500'ü aşan tablo, ağaç görünümü ve listelerin fazla öğeleri dikkate alınmıyor.

Arama tamamlandığında öğeler türlerine göre bir iletişim kutusunda görüntüleniyor.

Bu iletişim kutusunda sağ veya sol yön tuşlarıyla öge türlerini, aşağı veya yukarı yön tuşlarıyla aynı türdeki ögeleri inceleyebilirsiniz.

Aynı türdeki ögelere içerdikleri ifadelerin veya etiketlerin baş harfiyle de ulaşabilirsiniz. Öge türlerini baş harflerle bulmak için ctrl+shift+harf basılabilir.

İletişim kutusunda tab tuşuyla dolaşırsak şu ögeler karşımıza çıkıyor:

• “etiketsiz öğeleri  dahil etme” onay kutusu (varsayılan olarak işaretli, yani etiketsiz ögeler dikkate alınmıyor.),
• mevcut öğe türlerinin listesi,
• seçilen türdeki öğelerin listesi,
• sol tık düğmesi (nesne listesindeyken varsayılan düğme. Listedeki bir öge üzerinde enter basılırsa sol tıklanmış olur.),
• sağ tık düğmesi,
• nesne sunucusunu öğeye taşı düğmesi,
• kapat düğmesi.

listedeki düğme veya onay kutularının işaretli olup olmadığı, düzenleme alanlarının salt okunur olup olmadığı bildiriliyor.

Hızlı Ses Profili Değiştirme

Nvdanın ses ayarlarını istediğimiz gibi yapılandırabiliyoruz. Istediğimiz bir sentezleyiciye geçip, istediğimiz bir konuşmacıyı, bu sesin kalitesini, hızını, perdesini, nvdanın büyük harfleri bildirme biçimini, gecikmeli kodlama ve noktalama işaretlerinden sonra duraksama süresi gibi birçok parametreyi belirleyebiliyoruz. Ancak, bazen bu ayarları geçici olarak değiştirmek veya farklı durumlar için farklı ayarlar yapmak isteyebiliriz. Eklentinin hızlı ses profili değiştirme özelliği bu gereksinime yanıt veriyor.

Varsayılan olarak girdi hareketi olmadan yüklenen Bu özellik, sekiz adede kadar ses profili kaydetme ve bu ses profillerinden birine hızlıca geçme olanağı veriyor.

Bir ses profili şunları kapsar:

• kullanılan ses sentezleyicisi ve ses yapılandırma parametreleri ("ses", "ses seviyesi", "hız" gibi),
• NVDA'nın ses yapılandırma parametreleri ("Noktalama ve sembol seviyesi", "Büyük harflerden önce “büyük” de" gibi).

NVDA'nın "Girdi hareketleri" iletişim kutusunun "Ses Profili Değiştirme" kategorisinde şu komutları bulabilirsiniz:

Ses profili seçicilerini yönetme iletişim kutusu

Yorumlayıcının "v" komutu yardımıyla ya da özellik girdi hareketleri ile yüklenmişse, varsayılan olarak atanan "nvda+shift+ctrl+m" girdi hareketi yardımıyla başlatılır.

Bu komut, "ProfilAdi Yapılandırma Profilinin Ses Profili Seçicilerinin Yönetimi" iletişim kutusunu görüntüler (burada ProfilAdi tetiklenen yapılandırma profilinin adıdır).

Nvdanın tüm ses ayarlarını istediğiniz gibi yaptıktan sonra, nvda+shift+ctrl+m basarak veya nvda+j (komut yorumlayıcısı), ardından v basarak söz konusu iletişim kutusunu açın. Burada sekiz seçiciden istediğiniz birini seçip ilişkilendir düğmesine basın, yeni bir profil adı yazın veya var olanı onaylamak için enter basın.

Kaydedilen ses profilleri, nvda konfigürasyon profillerine veya normal profile bağlı olarak çalışabiliyor. Bir konfigürasyon profili aktifken oluşturulan ses profillerinin sadece o konfigürasyonda kullanılabilmesi için bir onay kutusu da içeren bu iletişim kutusunda şunları bulabilirsiniz:

• "Normal yapılandırma profili altında ilişkili seçicileri kullan" onay kutusu,
• "seçenekler" listesi,
• "Etkinleştir" düğmesi,
• "Ses profilini ilişkilendir" düğmesi,
• "Ses profilini değiştir" düğmesi,
• "Seçiciyi serbest bırak" düğmesi,
• "Tüm seçicileri serbest bırak" düğmesi,
• "Ses profili hakkında bilgi" düğmesi,
• "Kapat" düğmesi.

Seçiciler mevcut yapılandırma profili altında ilişkilendirilmiş olabilir (adı iletişim kutusu başlığında belirtilir), ilgili onay kutusu işaretliyse, normal yapılandırma profili altında ilişkilendirilmiş olan seçiciler de aynı listede yer alır. Bu durumda bu seçiciler için "normal yapılandırma" ibaresi belirtilir.

Seçici serbest ise, "Ses profilini ilişkilendir" düğmesi mevcut ses profilini bu seçiciyle ilişkilendirmeyi sağlar. Bu düğme, bu ses profiline bir ad vermeyi sağlayan bir iletişim kutusu açar. Varsayılan bir ad önerilir. "Varsayılan" düğmesi bu öneriye dönmeyi sağlar.

Bir seçici zaten bir ses profiliyle ilişkiliyse:

• "Ses profilini etkinleştir" düğmesiyle bu ses profilini etkinleştirebilirsiniz. Profil mevcut ses profili olur ve kutu kapanır.
• "Ses profilini ilişkilendir" düğmesi yardımıyla mevcut profili seçiciyle ilişkilendirebilirsiniz. Bu durumda, profil bu seçiciyle ilişkili ses profilinin yerini alır,
• Düzenle düğmesiyle ses profilinin adını değiştirebilirsiniz.
• "Seçiciyi serbest bırak" düğmesiyle seçici ile ses profili arasındaki ilişkiyi koparabilirsiniz.
• "Tüm seçicileri serbest bırak" düğmesiyle tüm ilişkileri koparabilirsiniz.

Seçilen seçici normal yapılandırma profili altında ilişkili bir seçiciyse, aktif bir konfigürasyon profili varken serbest bırakılamaz, ancak mevcut profille ilişkilendirilebilir. Sadece mevcut yapılandırma profili altında ilişkili seçiciler serbest bırakılabilir.

"Ses Profili Değiştirme" modu

yorumlayıcıda "p" basarak, ya da "nvda+shift+ctrl+p" girdi hareketi yardımıyla ses profili değiştirme modunu başlatabilirsiniz. (bu girdi hareketi varsayılan olarak yüklü değildir.) Bu modda sağ veya sol oklar bir ses profiliyle ilişkili bir sonraki veya önceki seçiciye gider ve mevcut ses profili olarak tanımlar.

Önceki veya sonraki Ses Profiline geç

Varsayılan olarak "nvda+shift+ctrl+Sol Ok" basılarak bir önceki, "nvda+shift+ctrl+Sağ Ok" basılarak bir sonraki ses profiline geçiş yapılabilir.

Numarasına Göre Ses Profili Seçimi

Varsayılan olarak "nvda+shift+ctrl+profil numarası" basılarak istenen ses profiline geçilebilir.

Mevcut Ses Ayarlarının Duyurulması veya Görüntülenmesi

Aşağıdaki 3 komut, NVDA'nın "Konuşma" menüsünü kullanmaya gerek kalmadan mevcut ses ayarlarını öğrenmeyi sağlar. NVDA'nın "Girdi hareketleri" iletişim kutusunun "Konuşma" kategorisinde yer alırlar ve "Ses profili değiştirme" özelliği yüklü olmasa bile kurulurlar, atanmış girdi hareketleri yoktur.

• "Mevcut ses ayarlarını duyur": komut yorumlayıcısının "z" komutuyla başlatılır.
• "Mevcut ses ayarlarını görüntüle": komut yorumlayıcısının "ctrl+z" komutuyla başlatılır.
• "Mevcut ses ayarlarını duyur. İki kez basıldığında görüntüle": yorumlayıcı komutu atanmamıştır.

Profil Değiştiğinde Ses Ayarlarını Otomatik Kaydet

Mevcut ses ayarları, bir ses profili değiştiğinde mevcut seçici için otomatik olarak kaydedilebilir. Bunun amacı, hız, ses seviyesi gibi ses ayarları değiştirildiyse, ses profilini aynı seçiciyle manuel olarak yeniden ilişkilendirmek zorunda kalmayı ve yapılmadan başka bir ses profiline geçildiğinde bu değişiklikleri kaybetmeyi önlemektir.

Bu özellik varsayılan olarak etkin değildir. Etkinleştirmek için, eklentinin genel ayarlarının "Gelişmiş" kategorisinde bulunan "Değiştirmeden önce mevcut ses ayarlarını mevcut seçici için otomatik olarak kaydet" seçeneğini işaretlemek gerekir.

Tek el modu

Bu özellik varsayılan olarak yüklü değildir.

NVDA tuşlarını (normal veya numaratör "Insert" tuşu, "Büyük Harf Kilidi" tuşu) ve değiştirici tuşları ("shift", "kontrol", "Alt", "Alt gr", "Windows") yapışkan hale getirmeyi sağlar. Amaç, örneğin birkaç tuşa basmayı gerektiren bir girdi hareketi oluşturmak için yalnızca tek bir parmak kullanabilmektir.

Özellik yüklüyse, Tek el modunu etkinleştirmek veya devre dışı bırakmak için:

"Sağ Shift", "Sağ Kontrol", "Sağ Shift" veya "Sol Shift", "Sol Kontrol", "Sol Shift" Tuşlarına ard arda basmak gerekir.

Eklentinin "Ayarlar" iletişim kutusunun "Klavye" kategorisindeki "tek el modu" grubunda bulunan ilgili onay kutusu işaretlenirse bu özellik nvda açıldığında başlar.

Tek el modunun etkinleştirilmesi veya devre dışı bırakılması sesli olarak bildirilir.

Tek el modu etkinleştirildiğinde, NVDA veya değiştirici tuşlardan birine basılması bir süreyi başlatır ve tuş hafızaya alınır. Bu sürenin başı kalın, sonu ince bip sesleriyle bildirilir ve bu sesler aynı ayar grubundaki ilgili onay kutularıyla kapatılabilir. Bu süre, "Tek el modu" grubunun "tek el modu süresi" seçeneğiyle yapılandırılabilir.

Bu süre içinde, bu tuşlardan birine her yeni basış süreyi yeniden başlatır ve bu yeni tuş da hafızaya alınır, ancak bip sesi çıkarılmaz. Klavyedeki başka herhangi bir tuşa basılması, hafızaya alınan tüm tuşların bu son tuşla kombinasyonundan oluşan girdi hareketini oluşturur. Bu son tuşa süre dolmadan her tekrar basış, aynı girdi hareketini tekrarlar. Son yapışkan tuşa tekrar basarak süreyi sonlandırabilirsiniz.

Aynı ayar grubunda bulunan "Yalnızca NVDA tuşu için tek el modunu etkinleştir" onay kutusunu işaretleyerek, nvda tuşu dışındaki değiştirici tuşların tek el modundan etkilenmemesini sağlayabilirsiniz. Varsayılan olarak bu kutu işaretli değildir ve tek el modu tüm değiştirici tuşlar için geçerlidir.

gmail.com Sitesi İçin Özel Tek el modu

Bu özellik gmail.com sitesi için kurulmuştur ve yalnızca "https://mail.google.com/mail/#i" sayfasında etkindir.

Varsayılan olarak etkin değildir. Aynı ayar grubundaki ilgili onay kutusuyla etkinleştirilebilir.

Bu sayfada, komutları başlatmak için kısayollar yazmak mümkündür ancak bunlardan bazıları iki harfi birbirine bağlar. Özellikle "g", "h", "" harflerini başka bir harf takip etmelidir. Bu bağlantı, ilişkili komutun yürütülmesini sağlamak için yeterince hızlı olmalıdır. Bu, yeterli el becerisine sahip olmayan kişiler için sorun teşkil eder.

Bu tek el modunun amacı, ikincisi basılana kadar ilk harfi tutmaktır.

İlk harf basıldığında bir süre başlatılır (boğuk bir bip sesi duyulur) ve harf hafızaya alınır.

Yapılandırılan tek el modu süresi içinde ikinci harfin basılması, her iki harfin tarayıcıya gönderilmesine neden olur ve süre durdurulur.

Hiçbir yeni harf basılmazsa, süre dolduğunda ilk harf tarayıcıya gönderilir (tiz bir bip sesi duyulur).

NVDA'nın harfleri tarayıcıya göndermesi için, her şeyden önce odak moduna geçmek gerekir.

Bilgisayarı Kapatma

Bu özellik kaldırılamaz.

Yorumlayıcının "r" komutu yardımıyla başlatılır. Bu komut aşağıdaki öğelerden oluşan bir iletişim kutusu görüntüler:

• Kapat düğmesi,
• Yeniden başlat düğmesi,
• Hazırda beklet düğmesi
• Açık uygulamaları kapanmaya zorla onay kutusu (kapat ve yeniden başlat düğmelerine basılması durumunda)
• Kapat, yeniden başlat veya hazırda beklet işleminden önce beklenecek süre için yazma alanı. (burada aşağı ve yukarı yön tuşlarıyla da süre ayarlanabilir.)
• İptal düğmesi

Bu iletişim kutusundaki düğmelere basıldığında, İlgili onay kutusu işaretliyse kapatma veya yeniden başlatma için çalışan tüm uygulamalar uyarısız kapatılır. Kapatma, yeniden başlatma veya uyku modu hemen gerçekleşir.

bekleme süresi sıfır değilse, kalan süre bir iletişim kutusunda gösterilir.

"İptal" düğmesi veya "Esc" tuşu işlemi iptal eder.

"Kalan bekleme süresini duyur" düğmesi, iletişim kutusunda görüntülenen bekleme süresini okumayı sağlar.

varsayılan olarak girdi hareketi atanmamış olan bu komutlar, NVDA'nın "Girdi hareketleri" iletişim kutusunun "NVDA genişletilmiş global Komutlar Eklentisi" kategorisinde bulunabilir ve girdi hareketi atanabilir.

Bu bölümde eklentinin dört özelliğini anlatmaya çalıştım ve yeni sürüm duyurusunu paylaştım. Sonraki bölümde görüşmek üzere hoşça kalın.